Wat kun je als sociaal kunstenaar leren van een gesprek met een ex-VVD-er met wie je al jaren bevriend bent?
Remco Kouwenhoven en ik kennen elkaar al járen. Ooit troffen we elkaar af en toe op een borrel en daarna zochten we elkaar telkens weer op, of kwamen we elkaar tegen. Met regelmaat deed hij mee aan de dingen die ik in de wereld zette, een aantal keren huurde hij me in rondom het werken met groepen mensen. We nodigen elkaar ook uit voor verjaardagen 😉
Ook hem vroeg ik mee te denken over het economisch gezond maken van mijn social practice kunstenaarspraktijk. Hoe regel ik mezelf een basisinkomen? Of liever nog: net iets meer.
In deze aflevering van Waardering XXX Kunst kun je naast ons plaatsnemen op het bankje aan de Hoge der Aa en meeluisteren. De lessen die ik eruit haalde, deel ik hieronder.
Remco is opgeleid tot econoom, hij was directeur van het Ubbo Emmius Fonds. Hij was actieve VVD-er, nu meedenkend donateur bij Volt. Tijdens Project X Haren was hij loco-burgemeester in Haren. Hij is actief oud-lid bij Vindicat. Hij is Lion. En… ik ben blijkbaar een stukje van zijn geweten, althans zo noemt hij het in ons gesprek. En… Over het algemeen breng ik hem, zo zegt-ie, in contact met werelden waar hij uit zichzelf misschien niet één, twee, drie contact mee zou hebben.
Ons gesprek gaat allerlei kanten op en heeft mooie lessen in zich – althans in elk geval voor mij. Misschien ook voor jou?
Luister ons gesprek, of niet, lees onderstaande, of niet.
Ik doe dit onderzoek in eerste instantie voor mezelf, zoals ik vroeger ook kleurplaten voor mezelf en mensen, die ik waardeerde, kleurde. Maar voel je welkom om mee te kijken 😉
Oh en… ik schreef het ook voor mijn AI-bot, waarmee ik in gesprek kan om nóg meer te leren. Maar daarover ongetwijfeld op enig moment ook een keer meer.
Ik citeer Remco creatief / deels parafraserend, met een soms een directe ‘wat haal ik eruit slag’, in alle openheid. Wil je de letterlijke verwoording tot je nemen? Beluister ons gesprek.
‘Jij doet dingen die mensen nog niet altijd begrijpen en nodigt hen uit om mee te doen.’
Ik breng hem in contact met werelden waar hij uit zichzelf misschien niet één, twee, drie contact mee zou hebben, bijvoorbeeld met mensen van de straat of ooit met Brenno de Winter. En hij vond mijn werk rond smartphone-zombies confronterend en waardevol. Hij noemt me een stukje van zijn geweten. Niet altijd leuk, niet zelden wel heel erg waardevol. Hij waardeert de gave grote dingen, die ik deed, zoals het Rabobank Stadspark Open. ‘Jij doet iets en nodigt anderen uit om mee te gaan doen.’
Kunstenaars niet betalen voor mooie kunst maken,…
Over de waarde van kunstenaars zegt hij:
‘Je moet kunstenaars niet betalen voor het feit dat ze mooie kunst maken, maar voor het feit dat ze er überhaupt zijn. ‘Net zoals wetenschappers vroeger maatschappelijk werden vrijgesteld om na te denken.’
‘Blijf bij jezelf.’ En… wat is dat dan?
‘Een paar jaar terug noemde je jezelf social engineer. Zet dat dan ook in om geld op te halen. Ga niet met de pet rond, maar gebruik je kracht om mensen bij elkaar te brengen, ze iets waardevols te laten doen en dáár dan ook geld mee op te halen. Doe een grote actie op de Grote Markt, rondom iets relevants zoals weerbaarheid bijvoorbeeld.’
‘Gedraag je als kunstenaar, niet als boekhouder. Denk je nou echt dat Herman Brood of Jules Deelder bezig waren met begrotingen maken? Die leefden hun kunstenaars leven ten volle. Ga niet te veel rekenen. Dat is saai. Dat vinden mensen helemaal niet interessant om aan mee te doen. Misschien moet je ook een gekke kunstenaarsbroek aan doen, oh wacht, die heb je al aan. En doe (weer) gave, grote dingen, zoals je dat vroeger deed. Kom uit je schulp! En als je om geld vraagt, vraag dan serieus geld. Ga geen tientjes schrapen. Maak van de financiering bovendien een feest: “We gaan een ton bij elkaar krijgen en daar gaan we fantastische dingen voor doen in de stad.” Maak er een feestje van in plaats van dat bedrijfsmatige gedoe met kostprijzen en uurtjes.’
‘Je bent ondernemer, die op kop gaat en anderen uitnodigt mee te doen. Jij doet iets en anderen mógen aanhaken. Niet afwachten of er geld komt of niet, maar gaan. Dat waardeer ik aan je. Dat gekke golftoernooi in het Stadspark ooit? Prachtig. Ik wens ook jou van harte een basisinkomen en ik denk dat je dat jezelf kunt geven door gave dingen te doen. Daarom: vraag niet om geld in het algemeen (ook al is dat je streven), maar ga op kop en nodig mensen uit bij te dragen, toe te voegen aan je specifieke avonturen. ‘Ik doe het al. Doe mee! Draag bij in geld of op een misschien nog veel waardevollere manier.’ ‘Ik wil Amerika ontdekken, wie leent me een schip, geeft me een ruim vol eten of kan überhaupt zeilen?’’
En hoe kijk ik, Ritzo, met dit in het achterhoofd dan eigenlijk naar mezelf? De schop onder de kont van Remco, laat me even opnieuw naar mezelf kijken, door mijn aantekeningen heen bladeren en dit intuïtief opschrijven en dat te delen. Ik nodig je ook uit op een soortgelijke manier naar jezelf te kijken. Wie ben jij, als je even zo’n razende reis door jezelf maakt?
Van jongs af aan ben ik een hacker, een gaatjes-in-het-systeem zoeker. Niet om dingen stuk te maken of anderen af te persen, maar hacken for the greater good, een wereldverbeteraar, een white hat hacker. Ooit was ik ook handig met code kloppen, maar zelfs in die tijd waren mijn vindingen vaak sociaal. Kortom: ik ben een white hat social engineer hacker.
Ik ben sociaal, een verbinder. Ik zoek verbindingen, ook zelf, vaak ook met mensen met wie dat niet vanzelfsprekend is. Ik breng mensen bij elkaar, nader tot elkaar om daar iets moois of waardevols te laten gebeuren. Niet zelden gaat dat niet alleen over rozen, want wie verbinding zoekt komt blokkades tegen. Het schuurt en botst vaak rondom mijn praktijk.
Ik ben een nieuwsgier, manisch onderzoekend. Ik word onrustig, kriebelig van hokjes, standaarden, vast zitten. Geef mij de ruimte. Laat mij op avontuur gaan en delen over de reizen en de lessen die er te leren waren. Ik ben een vroeg-pionier / voor-verkenner / onderzoeker / uitpluizer, die ook nog eens graag deelt als verhalenverteller, docent, e-ducator (naar buiten leider). Eigenlijk ben ik een soort Reizende Oom Roel.
Ik ben een creatief ondernemer sinds mijn zestiende / een in de wereld zetter / een beweging brenger. Ik wacht niet op goedkeuring. Ik doe wat voor mij klopt, ethisch gewogen. Ik deed het nooit voor het (grote) geld, maar for the greater good. Pro mundo, pro universo. Ik deed wel mee aan kleurplaatwedstrijden, maar won nooit, volgens mij. En dus kwam mijn werk vaak op de eigen muur of kast te hangen en mijn latere werk uiteindelijk op de voorpagina van landelijke en internationale kranten, magazines.
Los van dat ik het fijn vind om te werken met energie van groepen (en me daaraan op te laden) ben ik ook de rust zelve, een luisteraar, een zacht best vaak introvert mensenmens.
Ik werk met thema’s waar priesters, magiërs, sjamanen mee werken. Ik help mensen (gezond) omgaan met verdriet, pijn, angst, wat onder verslaving zit en help te verbinden met jezelf, anderen, de grote gehelen.
Ik ben graag in de natuur en neem anderen graag mee en deel ook hier graag wat ik weet.
Wat leer ik concreet?
Superinteressant bijvoorbeeld dat ik individuele mannen uitnodig om naar hun verdriet te gaan en Holding Pain, om hen vervolgens ook samen te brengen, maar waar wat is het grotere plaatje? Waar wil ik ermee naartoe? Wat is het ‘Amerika’, de stip over de horizon, in Holding Pain? Ik wil een wereldwijde beweging in gang zetten die mannen en misschien wel mensen in het algemeen uitnodigt gewoon om te gaan met de minder plezieriger dingen, zoals je ook aandacht maakt voor dingen die instant fijn voelen. Mede door een gesprek dat ik later alweer had met goede vriend Rutger van Zuidam, wil ik een wereldwijde stam bouwen met als portal de domeinnaam HoldingPain.org (die al een tijdje in mijn bezit is). Ik doe, begeleid Holding Pain rituelen en ceremonies en nodig ik andere makers, facilitators uit in te stappen, samen te leren, het door te ontwikkelen, zodat Holding Pain de wereldwijde norm wordt. HoldingPain.org mag een academie worden, niet met diploma’s en andere onzinnige standaarden, maar waar iedereen (ook ik) leert wat relevant is en daarmee aan de slag gaat, om werk te doen wat nodig is. Ik blijf Holding Pain begeleiden en ga gaandeweg meer en meer kennis delen, om de beweging groter te maken.
Los van algemeen onderzoek wil ik gave, concrete producten, vormen in de wereld blijven zetten, die optellen, toevoegen. Iets waar vraag en aanbod in samenkomt. Bijvoorbeeld echt werk maken van Duikplank, Warm Bad (de 100% inverse van Holding Pain) of iets nieuws: Talking Mic. Niet afwachten, maar producten ontwikkelen, ze testen op mensen en ze doorontwikkelen.
Ik wil niet intra-curriculair lesgeven op een school of academie, maar samen leren, bijvoorbeeld in het format u-vraagt-wij-antwoorden, elkaar in alle openheid bevragen en samen tot antwoorden, vooruitgang komen. Bijvoorbeeld 1-op-1 in podcast-vorm of in noem het performative lectures. Hoe dan ook: ik wil – zoals ik me eerder ook al weer realiseerde – weer vaker tussen groepen staan. Waar kan dat?
Al een paar jaar loop ik met het idee om een eigen non-academie te beginnen, een collectieve, collaboratieve leerbeweging. Op enig moment komt dat ervan. Komend jaar al? Dat zou bovendien een mooie ‘Amerika’ kunnen zijn, waar vast ook wel mensen en bedrijven in willen mee-investeren. Een school voor social practice artistic entrepreneurship, of zo. Voor mensen die willen en kunnen, tussen de 16 en 93 jaar. Dat zou een mooie venture kunnen zijn. Groot voorbeeld Joseph Beuys begon ooit de Free International University, Marina Abramović het MAI, het Marina Abramović Insitute.
In 2014 en 2015 stond ik samen met een zwerm Groningers op Noorderzon met ‘de grootste brainstorm ter wereld’. We adresseerden waar het schuurde, waar buikpijn zat, of hoofdpijn om vanuit daar samen met die duizenden bezoekers van Noorderzon tot gave ideeën te komen voor social impact, bijvoorbeeld hét Hoi– en Moi-t-shirt. Hoe gaaf zou het zijn om samen met die school voor social practice artistic entrepreneurship daar op te koersen. Moeten we terug naar Noorderzon? Is dat gaaf en groot? 😉
Geld ophalen is werk
Remco was jarenlang de directeur van het Ubbo Emmius Fonds en daarmee richtinggever voor het alumni-beleid van de RUG. Zijn belangrijkste les: ‘Mensen willen graag iets geven aan iets of iemand waar ze een goede relatie mee hebben. Je moet er werk van maken om ze te vragen.’
Dat betekent concreet:
- Heb je basis goed op orde, je stichting, je kassa, je kennis over doneren. Zorg dat doneren zo plezierig en laagdrempelig mogelijk kan. Laat de act zelf zo eenvoudig mogelijk zijn.
- Relaties beheren: mensen met wie je ooit iets moois samen deed. Zet ze onder elkaar, benader ze.
- Relaties aanhalen: ze herinneren aan je relatie, de relatie afstoffen.
- The Ask durven neerleggen: ze met de juiste vraag om support voor iets gaafs durven vragen. Vragen kan ongemakkelijk voelen, maar de praktijk leert dat mensen juist gevraagd wíllen worden. Het kan er soms zelfs toe leiden dat mensen er beledigd over zijn dat ze niet gevraagd worden: ‘Denk je dat ik dat niet kan betalen ofzo?’ Daarbij: NIVEA: Niet Invullen Voor Een Ander. Niet gaan denken: ‘Hij zal het wel niet doen, want ik heb ooit ruzie met hem gehad’ of ‘hij vindt me te links.’ Dat moet je dus niet doen, gewoon proefondervindelijk vragen vanuit de relatie. Wees helder waar je naartoe wilt, wat je nodig hebt en vraag. En doe niet zo vaag met dat ‘waardering achteraf’, algemene vrijgevigheid, dat begrijpen we hier in Nederland niet. Ik vind die waardering achteraf eigenlijk een hele laffe manier van vragen. Want je vraagt dan niks, maar je laat het aan de ander zijn geweten over, terwijl jij degene bent die iets wil. En vraag niet ‘wat is het jou waard?’, maar zeg: ‘Bied mij de ruimte om dit zegenrijke werk voor onze stad te kunnen doen (en help mij om door de maand te komen).’ Dus: vraag ruimte, geen kostprijs. En: vraag serieus geld.
- Relaties onderhouden, uitbouwen, retentie. En weet: mensen die één keer hebben gegeven, blijken vaak bereid vaker te doneren, en niet zelden na één positieve, zorgzame ervaring ook wel meer dan de eerste keer. ‘Donateurs testen je vaak eerst met een klein bedrag. Is dat bevredigend, dan kan meer volgen, als je daar om vraagt’.
Weerbaarheid?
‘We hebben onszelf buitengewoon kwetsbaar gemaakt als maatschappij. Veiligheidsregio’s en gemeenten zijn daar heel technocratisch mee bezig in nota’s en beleid, maar het gaat heel erg over gedrag en bewustwording. Dat past precies bij jouw werk op straat.’