Met oud en nieuw was ik met Beau op Terschelling. We waren liever op een waddeneiland met regen, wind en leegte dan warm thuis tussen de mensen in de stad. Op Terschelling is het geweldig. Met de boot vanaf Harlingen, aankomen op West, langs de Waddenzee fietsen naar het pension. Heerlijk. En ervaren dat heel veel meer mensen graag op het eiland zijn en meer mensen met een auto naar hun bestemming gaan dan op de fiets of met het openbaar vervoer. Benzine slurpende SUV’s, diesel verstokende jeeps. En zien dat het hele eiland eigenlijk drijft op toerisme. Blijkbaar zoeken meer mensen de wind en leegte op. Goed voor de mensen. Goed voor de werkgelegenheid. Maar ook goed voor de natuur? Door het toerisme hebben de wadden in elk geval ook een economisch belang. Laat dat dan een extra reden zijn dat we ze koesteren.
Op nieuwjaarsdag maken we een strandwandeling. Afvalzak in de aanslag, want stel je voor dat je plastic, visnetten of andere narigheid tegenkomt die niet in de natuur thuis hoort. We beginnen bij Midsland aan Zee en eindigen bij West aan Zee. Het strand is redelijk schoon. Onze afvalzak blijft bijna leeg. Prachtig voor de natuur. Enigszins teleurgesteld laten we onze oogst achter bij een inzamelplek van de Milieujutter.
De volgende ochtend begroet de pension-eigenaar ons met een brede glimlach: ‘Het hele strand ligt vol met speelgoed en meubels. Van een containerschip afgevallen. Het hele eiland is die kant op. Ik ga straks ook.’
We fietsen naar het strand. Het is een heen en weer rijden van jeeps met aanhangwagens met spullen en eilanders die gretig uit hun ogen kijken. De jutterskoorts heeft ze te pakken.
Het strand ligt vol. Linksaf naar west tot zover we kunnen kijken. Rechtsaf naar het oosten. Een strook van misschien wel twintig meter breed. En… jeeps. Tientallen. Bijna allemaal met aanhangwagen.
Het strand ligt bezaaid met spullen. Ikea-bakjes. Ikea stoelen. Kussentjes! My Little Pony’s! Schoenen! Even wassen en klaar! De jutterskoorts grijpt ook ons. Het hele strand ligt vol. Allemaal gratis voor het oprapen. Maar wat moet je met zo’n My Little Pony? Of honderd? En het is ook nog eens Chinese namaak-meuk. En wat moet je met twintig kussentjes? Ik heb niet eens een bank. Beau vindt schoenen. Haar maat. En nog een paar. Maar ook al is het echt leer. Zou je ze ooit dragen? Onze foto’s en tweets worden flink gedeeld en opgepikt door onder andere CNN, Wallstreet Journal en Metro. Yes! ‘Alles voor een shotje dopamine,’ realiseer ik me. Hmmmm. Ramptoeristen, toch een beetje.
We komen eilanders en toeristen tegen. ‘Wat een feest, hè?’ Iedereen is in de ban van het plastic goud. Toeristen lopen. Eilanders zijn beter uitgerust. Het strand is vol met Land Rovers, Land Cruisers, Range Rovers en we zien zelfs een Hummer. En een gloednieuwe Volvo waagt zich in zee. Een mevrouw grapt: ‘De eigenaar van het tankstation is blij. Hoeveel liter diesel en benzine stoken de jutters wel niet op met al dat heen en weer gerij? En de garagehouders zullen ook wel in hun sas zijn. Al dat zand en zout is rampzalig voor die auto’s.’ Je haalt spul met een waarde van nul. Het kost je tientallen, honderden, duizenden euro’s aan benzine, diesel en onderhoud.
Iedereen rijdt. Iedereen jut. Maar niemand ruimt op. Plastic wordt stuk gereden door de brede banden. Duizenden LED-lampen vinden we terug als miljoenen glassplinters. Hoe komt dit ooit nog goed? Wie ruimt deze rommel ooit op? Ziet dan niemand dat dit allemaal onze Waddenzee in gaat? Iemand weet te vertellen dat er dertig containers overboord zijn gegaan. We beginnen allebei een afvalzak te vullen, maar hoeveel zakken heb je nodig om dertig containers aan troep op te ruimen? Verslagen gaan we terug naar ons pension. Het internet weet te melden dat het grootste containerschip ter wereld 270 containers is kwijtgeraakt. De NOS duidt dat dat er heel veel zijn. Jaarlijks komen er tussen de 600 en 1600 containers in zee terecht. 2019 is goed begonnen.
De volgende ochtend legt de pension-baas ons uit hoe het zit met dat jutten en eilanders. Het zit ze in het bloed. Ze gaan eerst jutten en kijken wat waardevol en bruikbaar is. Daarna ruimen ze op. Zo leven ze al eeuwen. Eerst zien dan geloven.
We fietsen via West en het Groene Strand naar West aan Zee, want daar begint het opruimen. Rustig aan. We willen ook nog iets van het eiland zien. We parkeren onze fietsen, lopen het strand op en… leeg, schoon. Alles is al opgeruimd! Rechts, helemaal in de verte zien we honderden mensen en weer die jeeps. Links is een graafmachine bezig om een container te vullen met bij elkaar gezocht afval.
We vragen een man met een Gemeente Terschelling jas hoe en waar we kunnen helpen. ‘Volgens mij zijn ze net voorbij Midsland. Jullie kunnen wel met die auto mee.’ Onze fietsen worden op een kar geladen en daar gaan we. Ook bij Midsland is het al schoon. Een andere man in een Gemeente Terschelling jas vertelt ons dat we beter door kunnen gaan Kaap Hoorn. ‘Daar ligt het nog vol.’
Bij Kaap Hoorn is het raak. Handen uit de mouwen. Afvalzakken mee en gaan. Met een leger van honderden opruimers bewegen we als een afval-sprinkhanen-zwerm naar het oosten. Volle afvalzakken kun je kwijt op één van de vele aanhangwagens. Iedereen groet elkaar. Iedereen lacht. Samen maken we onze wadden weer schoon! Eilanders, eilanders en toeristen. Iedereen met liefde voor natuur en de wadden ruimt hier schouder aan schouder het hele strand en de duinen op. Links op de Noordzee, aan de horizon, vaart een containerschip met duizenden containers. We helpen tot zonsondergang en zitten na met de eilanders. Onvoorstelbaar hoe ze even in één dag hun strand opruimen! Ook het opruimen en goed voor hun eiland zorgen zit in hun bloed. Inderdaad. ‘Morgen nog even het laatste stuk en dan is het weer klaar.’
De volgende dag is het strand schoon en dan realiseer je je dat er slechts drie containers aan troep hier zijn aangespoeld. Waar is de rest gebleven? En waar zouden die 250 containers zijn, die nog niet gelokaliseerd zijn? Ik stel me een stapel voor van 270 containers en zie een flatgebouw van tien etages voor me. Een flatgebouw vol afval onze Noordzee en Waddenzee in! Dat is een natuurramp!
Terug op de boot naar Harlingen vragen we ons af wat we morgen willen doen? Opruimen op Schiermonnikoog? Waar zou onze hulp het meest waardevol zijn?
Ina suggereert of ik niet een Wiki of zo kan maken. Zij heeft al even een twitter-accountje – @HelpWad – aangemaakt.
Thuis besluit ik een kaartje bij elkaar te klikken met Google Maps. Gewoon voor mezelf om overzicht te maken in plekken waar hulp waardevol is. Schiermonnikoog. Ameland? De Groninger dijken en kwelders? Daar in elk geval maar het overzicht krijg ik alleen niet. En zijn er ergens georganiseerde opruimacties zoals op Terschelling? Dan maar delen en Twitter om hulp vragen. Tientallen mensen helpen. Ina en Jorien hebben elkaar gevonden en ik mag ook meedoen met hun @HelpWad. Meer kanjers sluiten aan. Er komt een Facebook-pagina, een Insta-account. Samen delen we informatie over de ramp, het afval, het opruimen en verbinden we mensen en organisaties. Het kaartje wordt door honderden mensen en instanties gedeeld en in een paar dagen meer dan 100.000 keer bekeken. Al hebben hierdoor maar vijftig mensen ervoor gekozen om ergens te gaan helpen dan is dat al prachtig. En daar ben ik trots op. De grootste berg afval is voor nu opgeruimd. Bij vlagen spoelt vooral klein spul aan.
Wat nu? Overheidsorganisaties, waddenlievende clubs en burgers proberen elkaar te vinden. Maar het gebied is te groot, de stukjes piepschuim en nurdles zijn te klein, het aanspoelen gebeurt dan weer hier, dan weer daar. Er is geen focus meer in plaats, tijd, actie. Het gevoel dat je een substantiële bijdrage kunt leveren ebt weg.
Wat kunnen we doen? Moeten we nog iets doen?
Ik spreek met mezelf af dat ik nooit meer een stap binnenzet bij Ikea en andere winkels die hyper-consumentisme voeden met Chinese meuk. En Beau? Die liep zondag al weer in Drenthe Red Bull blikjes in een afvalzak te verzamelen.
Ik wens de overheidsorganisaties, waddenlievende clubs en burgers die willen helpen opruimen alle sterkte en help graag, waar ik weer van waarde kan zijn.
Iedereen dank voor het meedenken, meekijken, meedoen met #HelpWad.
Wat ga jij doen? Deel het met me via Twitter, mail of als comment onder deze blogpost.
Dank je wel.